روستای بوژان نیشابور

روستای بوژان نیشابور

روستای بوژان نیشابور

- روستای بوژان یکی از روستاهای پلکانی ایران می باشد که در دامنه کوه ایجاد شده است.
- این روستا به عنوان یک تفرجگاه مهم نزد ساکنان نیشابور شناخته می شود.
- طبیعت بکر، آبشارها، چشمه ها و سایر جلوه های طبیعی بر جذابیت های این روستا افزوده و آن را به یکی از مقاصد گردشگری تبدیل کرده است.
روستای بوژان نیشابور | بهشتی بر روی زمین

در ۲۱ کیلومتری شمال شرقی نیشابور روستایی وجود دارد که وسعت ۱۲۲۵ هکتاری خودش را در دامنه ارتفاعات جنوبی رشته کوه بینالود جای داده است و به عنوان یکی از جاذبه های با ارزش استان خراسان شناخته می شود.
این روستا را با نام بوژان می شناسند و به دلیل وجود طبیعت بکر و دیدنی، ساختار پلکانی و ویژگی های منحصر به فرد تاریخی، به مقصدی تماشایی برای گردشگران تبدیل شده است. به هر گوشه ای از این روستا که سر بزنی، جاذبه ای تازه تو را غافلگیر می کند و رنگی تازه به سفرت می دهد. کافی است تا وقت کافی برای کشف تکه تکه ی این بهشت زمینی را داشته باشی تا با دیدن هر جاذبه آرامشی وصف ناپذیر سراسر وجودت را فرا گیرد. در بوژان لحظه ای تلف نخواهی کرد چرا که دیدنی های زیادی بساط خود را در این روستا پهن کرده اند.
روستای بوژان نیشابور
معماری روستا | خانه هایی در دل کوه

آنچه که به محض ورود به بوژان به چشم می آید، ساختار خانه های روستا می باشد که بر روی شیبی ملایم، به صورت متمرکز و پلکانی شکل گرفته و زیبایی خاصی را به آن بخشیده است. گویی خانه ها در قلب کوه جای دارند و به آن تکیه زده اند.
خانه های روستا بر روی یکدیگر قرار دارند و اگر از داخل معابر روستا به خانه ها نگاه کنید، آنها را به شکل آپارتمان هایی می بینید که بدون پیروی از نظم خاصی در کنار یکدیگر چیده شده اند. هر خانه با سخاوت پشت بام خود را به همسایه ی بالایی قرض می دهد تا نقش حیاط را برای او بازی کند. اولین خانه در پای کوه شکل گرفته و آخرین خانه بر بلندترین نقطه ساخته شده است.
روستای بوژان نیشابور
داخل پس کوچه ها در برخی از خانه ها، رفت و آمد مردم از طریق دالان ها ( راهروهای پر پیچ و خم ) صورت می گیرد. در گذشته، اين دالان ها نقش بسيار مهمي را در حفظ امنيت خانه ها ایفا می کردند چرا که جلوي دالان ها دری وجود داشت که به هنگام احساس خطر بسته می شد و ساکنان خانه را در خود حفظ می نمود.
از دلایلی که برای استفاده از معماری پلکانی در این روستا وجود دارد می توان به مسئله ي قبله ي خانه، نداشتن دید خانه ها به یکدیگر و کمبود زمين و غيرمسطح بودن آن اشاره نمود.
روستای بوژان نیشابور
دیدنی های روستای بوژان

جاذبه های بسیاری در بوژان دست در دست هم دادند تا سفری متفاوت را برایتان رقم بزنند:
۱- رودخانه و آبشار بوژان

در نزدیکی روستا، رودخانه ای جریان دارد که بر طراوت طبیعت می افزاید و یکی از جوان ترین رودخانه های جنوبی رشته کوه بینالود است. این رودخانه با عنوان رودخانه بوژان شناخته می شود و از کوه هایی نظیر گودزرد، بوژان و سیاه خانی سرچشمه می گیرد. طول رودخانه بوژان حدود ده کیلومتر است و در مسیر آن آبشارهای کوچک و بزرگی نیز قرار دارند.
یکی از این آبشارها، آبشار بوژان است که در ۶ کیلومتری روستا و در انتهای دره ای بزرگ موسوم به دره بوژان قرار دارد و برای رسیدن به آن حدود ۲ ساعت پیاده روی در حاشیه رودخانه لازم است.
فراموش نکنید که رسیدن به این آبشار بدون وجود راهنما یا بلد محلی و یا پرس و جو از ساکنان کاری خطرناک است و احتمال گم شدن شما وجود دارد.
روستای بوژان نیشابور
۲- اماکن مقدس

در بوژان و پیرامون آن دو آرامگاه وجود دارد که نزد مردم از قداست خاصی برخوردار هستند:
* آرامگاه مطهر امام زاده سليم در شرق روستا، محل زیارت ساکنان روستای بوژان و روستای بوژآباد می باشد و نسب ایشان به امام زین العابدین ( ع ) باز می گردد.
* امام زاده خواجه گل علي که در قسمت جنوب روستا با کمي فاصله از روستا واقع شده و فاقد مقبره می باشد. مردم روستا اعتقاد بسیاری به این امامزاده دارند.
روستای بوژان نیشابور
۳- چشمه سارها

دست پر سخاوت طبیعت در نقاط متعددی از بوژان آب گوارا را از قلب زمین به ساکنان و مهمانان روستا هدیه می کند. تعداد این چشمه ها بسیار زیاد است و از میان آنها می توان به چشمه اولنگ، چشمه آسیاب، چشمه لوش آب، چشمه کلاغ چینگ، چشمه شکر آب، چشمه بی در، چشمه آب محمود، چشمه گوری دره، چشمه باغ ملا، چشمه ار مرز، چشمه دراز آب، چشمه اویشک، چشمه مرغزاردره،سفید رود و ... اشاره نمود.
روستای بوژان نیشابور
۴- کوه های مرتفع

در قسمت شمال شرقی روستای بوژان و در میان رشته کوه های بینالود، کوه هایی وجود دارند که بر زیبایی منطقه می افزایند. این کوه ها عبارتند از: قله شیرباد با ارتفاع حدود ۳۳۰۰ متر، گود زرد با ارتفاع حدود ۳۳۰۰ متر، کان مس با ارتفاع ۳۰۰۰ متر وقله ی سرچشمه ی مرغزار دره با ارتفاع بیش از ۳۱۰۰ متر که از میان آنها شیرباد به عنوان دومین قله ی بلند این رشته کوه به شمار می رود و به دلیل وزش بادهای سمگین در این منطقه نام شیرباد را بر آن گذاشته اند.
روستای بوژان نیشابور
۵- طبیعت سحر انگیز

دست نقاش طبیعت به بوژان رنگ و نقشی متفاوت بخشیده و هر گوشه ای از آن را به گونه ای آراسته است. دره بوژان، دره شکراب و مرغزار دره که با کوه ها احاطه شده اند و رقص جویبارها و درختان بهشت را در خاطر رهگذران زنده می کند. در گوشه ای دیگر جاذبه ی طبیعی دیگری به نام تخت هلاکو خودنمایی می کند.
مراسم های سنتی بوژان

استان خراسان مرکز موسیقی محلی مانند دوتار، تار و غیره می باشد و آهنگسازان و نوازنده های بسیاری را در خود جای داده است. این هنر به مردم روستای بوژان نیز رسیده و نواختن سازهای سنتی و اجرای آوازهای محلی خراسان در جشن ها و مهمانی های آنها نیز دیده می شود. از جمله این ساز ها می توان به دوتار، دایره زنگی، قشمه، دهل و سرنا اشاره نمود که جایگاهی ویژه نزد مردم بوژان دارند.
در طول سال، مراسم سیزده بدر، ایام نوروز، چهارشنبه سوری و غیره به شیوه ی خاصی در این روستا اجرا می شود اما از میان همه ی آنها به مهم ترین آنها اشاره می کنیم:
۱- مراسم رقص چوب بازی

رقص چوب بازی مجموعه حرکاتی ریتمیک است که توسط دو نفر انجام می شود. این رقص در مراسم شادی و به ویژه ازدواج از جایگاه خاصی برخوردار است و اجرای آن جزء مهم ترین بخش جشن می باشد.
سازهای دهل و سرنا یا دایره در این مراسم نواخته می شوند و شرکت کنندگان در رقص چوب های کوتاهی در دست می گیرند. با آغاز موسیقی، شرکت کنندگان در رقص شروع به انجام حرکات مخصوصی می کنند و در هر حرکت چوب هایشان را به هم می زنند.
این رقص باید دو نفره انجام شود اما اگر تعداد شرکت کنندگان زیاد بود می توانند به گروههای دو نفره تقسیم شوند و در کنار هم به اجرای مراسم بپردازند.
روستای بوژان نیشابور
۲- شمایل خوانی در محرم

شمایل خوانی از مراسم ای آیینی روستای بوژان و مناطق دیگر است که در محرم رواج دارد. در طی این مراسم، فردی به عنوان پرده خوان رو به روی پرده ای بزرگ و منقوش می ایستد و از روی تصویر پرده از جنگ ها و مصائب اولیای دین به ویژه اولیای مذهب شیعه و امام حسین سخن می گوید. پرده خوان تمام این روایات را به صورت آهنگین می خواند و سعی می کند که تماشاگرانش را با خود همراه سازد.
روستای بوژان نیشابور
مردم روستا

روستاییان بوژان مردمانی ساده، گرم و مهمان نواز هستند که میزبانان خوبی برای گردشگران می باشند و می توانند بهترین لحظات را برای شما رقم بزنند. بر اساس آمار، تعداد ۲۶۶ خانوار در اين روستا به صورت ثابت و متغیر زندگی می کنند که از میان آنها حدود ۸۰۰ نفر به طور ثابت در روستا سکونت دارند و نزديک به ۳۰۰۰ نفر در زمستان روستا را ترک می کنند و به شهر می روند. همه ی مردم روستا مسلمان هستند و پیرو مذهب شیعه می باشند.
مردم مسن روستای بوژان در بیشتر اوقات لباس محلی به تن دارند اما جوانان بیشتر در جشن و شادی لباس محلی می پوشند. لباس زنان روستا رنگین کمانی از رنگ هاست و از پارچه‌های طرح‌دار و رنگارنگ در دوخت آنها استفاده می شود.
در گذشته در روستاي بوژان مردم به دو طایفه سادات حسینی و مردم عادی تقسیم می شدند. با گذر زمان و ثبت نام ها خانوادگی در ثبت احوال ۱۲ طایفه در این روستا شکل گرفت : سادات حسيني، سلطاني، عليشاهي، شاه قلی، اولادي، خدابخشي، رفيعي، شاه محمدي، غفاري، پنجه باشي، محمدي، بوژمهراني، آقای محمدی
بافت روستا

بافت مسکونی بوژان، در حاشيه رودخانه به صورت دو قسمت جدا از هم گسترش یافته است. در شرق رودخانه معبر اصلی روستا قرار دارد و در پیرامون آن کوچه ها بدون هیچ نظمی شکل گرفته اند.
خانه های قدیمی هنوز هم در گوشه و کنار روستا وجود دارند اما خانه های جدید بیشتر به چشم می خورند. بعضي از خانه ها در داخل مزرعه يا باغ هستند و همین امر موجب تقویت گردشگری در بوژان شده است. چندین محله در این روستا وجود دارد که از میان آنها می توان به محله ي بالاده، بازنشان، کال عرب، کال وازه، باغ کهنه، کوچه حاجي شاه و محله ميان اشاره نمود.
مسجد روستا درست در وسط روستا قرار دارد و عصرها، محل تجمع ساکنین روستا می باشد. روستاییان در این محل به بحث و اظهار نظر پرداخته و وحدت و هماهنگی خود را حفظ می کنند.
روستای بوژان نیشابور
خانه های روستا

در شکل گیری خانه های روستایی در سراسر ایران، مصالح بومی منطقه نقش بسزایی داشته اند، در بوژان نیز برای ساخت خانه ها از مصالح موجود در مناطق کوهستاني و به ویژه از سنگ و خشت خام استفاده شده است.
در ساخت سقف خانه های قدیمی تر از چوب استفاده شده اما این امر در خانه های جدید کاربردی ندارد. استفاده از مصالحی نظیر سنگ سيمان و آجر در خانه های جدید مشهود می باشد و سقف خانه ها نیز از آهن و قيراندود ساخته شده است.
در روستای بوژان همانند آنچه در سایر روستا ها نیز مشاهده می شود ساختار خانه ها به شکلی طراحی می گردد که ساکنان کمترین فاصله را با دام و طیور همچون گاو و گوسفند و مرغ داشته باشد.
روستای بوژان نیشابور
خانه ها در بوژان دو طبقه هستند. طبقه پايين به طويله، کاهدان و محل نگهداري علوفه و شير اختصاص دارد و در طبقه بالا ساکنان خانه، اقامت می کنند. خانواده هایی که دام بیشتری دارند آن ها را به وسیله دیوار از هم جدا می کنند.
هر خانه شامل اتاق هایی با کاربری های متفاوت است. یکی از اتاق ها خانه نو نام دارد که مخصوص میهمان می باشد و اعضای خانواده کمتر در آن رفت و آمد می کنند. در قسمتی دیگر نشيمن قرار دارد که محلی است که بیشتر اوقات ساکنان خانه در آن سپری می شود.
در اکثر خانه ها آشپزخانه به خانه متصل شده است، برخی خانه ها حمام و توالت در داخل خانه و يک توالت هم در حياط دارند اما برخی از این امکانات محرومند و باید از حمام عمومی روستا استفاده کنند.
روستای بوژان نیشابور
تاریخچه

بوژان، روستایی با سابقه ی کهن تاریخی است و بسیاری بر این عقیده اند که ساکنان قدیمی این روستا از بزرگان و افراد سر شناس آن زمان بوده اند. در حدود ۷۰۰ سال پیش وقوع سیل، این روستا را به کلی ویران کرد و فقط قسمت های کوچکی از آن سالم ماندند به همین دلیل جمعیت بوژان روز به روز کمتر شد. مردمانی که از این روستا کوچ کرده بودند پس از مدتی به این منطقه بازگشتند و در قسمت جنوبي بوژان ساکن شدند که امروز با عنوان روستای بوژآباد شناخته می شود.
پس از مدتی درختان و گیاهان شروع به رشد کردند و سراسر کوه را فرا گرفتند. ساکنان سابق با این تصور که این گیاهان می توانند سد راه سیل شوند باز هم به این روستا بازگشتند. امنیت و آبادانی در بوژان گسترش یافت و دوباره رونق سابق خود را به دست آورد. به دستور ناصر الدین شاه، در زمان سلطنت وی، مالیات روستا به فردی به نام رئیس العلماء از علمای بوژان داده می شد. این فرد کدخدای روستا بود و حفظ امنیت آن را بر عهده داشت. وی با دریافت مالیات از افراد ثروتمند و بخشیدن مالیات افراد فقیر باعث دلگرمی مردم و آبادانی بوژان شد. بسیاری از مردم شهر راهی بوژان می شدند و خانه هایی را برای سکونت از ساکنان اجاره می کردند. رئیس العلماء و نوادگانش در حدود ۱۰۰ سال، بوژان را در اختیار داشتند و تقریبا در سال ۱۳۲۰ این روستا به دست ماموران دولتی افتاد.
روستای بوژان نیشابور
در سال ۱۳۴۱ دوباره سیل عظیمی به راه افتاد و مجددا این روستا را ویران نمود. ۱۵ نفر از ساکنان روستا به دلیل طغیان رودخانه از بین رفتند. در ابتدا رودخانه بوژان از وسط دو معبر شرقی و غربی روستا می گذشت و مردم با ایجاد سدی بر روی آن از محل تجمع آب به عنوان حوضچه ای برای آب تنی استفاده می کردند. سنگ های بزرگی به همراه سیل به سمت بوژان آمد و همه چیز را بر سر راه خود نابود ساخت اما باز هم ساکنان توانستند به این روستا رونق دهند.
در مرداد ماه سال ۱۳۶۵ سيل از قسمت شمالي کوهستان به سمت بوژان سرازير شد. این سیل به جان مردمانی افتاد که برای تفرج و تفریح به بوژان آمده بودند، خودروهاي زيادي در مسير رودخانه از بین رفتند و سیل۲۰۰ نفر زن و مرد از جمله ۱۲ نفر از اهالی روستا را با خودش برد.
روستای بوژان نیشابور
عده اي در زير گل و لاي ناپديد شدند و همه ی اعضای برخی خانواده ها به طور کامل از بین رفتند. از پنجره ی سمت شمال مسجد، سنگ بزرگی به درون آن آمد اما ديوارها و سقف سالم ماند. با وقوع این سیل و تاثیرات روانی آن بر روی مردم نیشابور، دیگر کمتر کسی به بوژان می آمد و سقوط هواپيماي مسافري در قسمت شمالي روستا در اسفندماه سال ۱۳۶۵ و کشته شدن تمام سرنشینان آن به ترس مردم از این منطقه افزود.
پس از گذشت سال ها ساکنان قدیمی روستا باز هم توانستند بوژان را احیا کنند تا جایی که به یکی از مهم ترین تفرجگاه های نیشابور تبدیل شود.
روستای بوژان نیشابور
دلیل نامگذاری

این روستا در میان ساکنان شهر نیشابور و به گویش اهالی نیشابور، بُژ یا بِجُو نامیده می شود و بوژان در این گویش به معنای رشد کرده به کار می رود.
برخی دیگر می گویند به دلیل وجود گیاه بوژانه در این منطقه نام بوژان را بر این روستا گذاشته اند. این گیاه برگ های ریز و کوچک، ساقه ی بلند و بوی تندی دارد و برای جلوگیری از پوسیده شدن لباس ها توسط موریانه، این گیاه را داخل آنها می گذارند.
از سوی دیگر می توان ریشه ی بوژان را در لغت بوران جستجو کرد. بوران به معنی باد شدیدی است که زمان بارش برف دانه های برف را جابه جا می کند و احتمالا این اسم را به خاطر هوای کوهستانی و سرد روستای بوژان به آن داده اند.
روستای بوژان نیشابور
در فرهنگ دهخدا و معین، بوژ به معنی گرداب، سیلاب سهمگین یا تب سنگین بدن آمده است. در برخی منابع کلمه ی بوژنه به معنای غنچه و شکوفه ی درخت به کار می رود و اهالی بوژان نیز به غنچه بوژ می گویند. در این صورت از ترکیب پسوند \"ان \" با بوژ می تواند به مکان سیلاب های سهمگین یا محل پر از شکوفه و غنچه اشاره داشته باشد.
عده ای می گویند که بوژان از کلمه ی بوژ آمده است که دارای معانی مختلفی می باشد. در برخی متون این کلمه به معنای روییدگی و به وجود آمدن سبزی بر روی لباس ها، گلیم و فرش در نتیجه ی رطوبت و نم زیاد، به کار رفته است و در برخی دیگر معانی دیگری مانند گرداب، زنبور سیاه و تنه ی درخت دارد.
از پسوند بوژان برای نامگذاری چشمه ساران یا مرغزاران نیز استفاده می کنند و احتمال می رود که به دلیل سرسبزی منطقه و وجود چشمه های فراوان، نام بوژان را بر آن گذاشته باشند.
روستای بوژان نیشابور
باید توجه داشت که جای جای نیشابور روستاهایی همچون بوژ آباد، بوژ مهران، حصار بوژان و غیره وجود دارد که نامی شبیه به بوژان دارند و همگی دارای آب و هوای مشترکی هستند. همین امر سبب شده تا احتمال ریشه ی بوژنه یا بوژ بیشتر مطرح گردد و بوژان به معنی درختان پر از شکوفه و گل در فصل بهار تعبیر شود.
بهترین فصل سفر

به دلیل آب و هوای کوهستانی روستا، بهتر است در فصول گرم یعنی بهار و تابستان سفر به آنجا را تجربه کنید.
بهار: به دلیل وجود تعداد زیادی از درختان میوه، شکوفه ها جلوه ی خاصی به باغات بوژان می دهند و منظره ای تماشایی را ایجاد می کنند.
تابستان: آب وهوای معتدل بوژان این فرصت را به شما می دهد تا از گرما ی تابستان فرار کنید و در سایه سار درختان سرسبز از تماشای زیبایی های این روستا لذت ببرید.
روستای بوژان نیشابور
پاییز: لباس رنگین درختان تصویری متفاوت به این روستا می دهد.
زمستان: هوا بسیار سرد می شود و برف و یخ بندان روستا را فرا می گیرد.

منبع:کارنوال